कमी कार्बचा आहार आणि कोलेस्टेरॉल नियंत्रण

शिवतंत्र न्यूज 

डॉ. अविनाश भोंडवे

      उत्तम आरोग्यासाठी समतोल आहार आवश्यक असतो. आहारातल्या अन्नघटकांमध्ये स्निग्ध पदार्थ (फॅट्स), प्रथिनं (प्रोटीन) याबरोबर पिष्टमय पदार्थ म्हणजे ‘कर्बोदके’ (कार्ब्ज) आहारातले मुख्य घटक असतात.

‘कार्ब्ज’मुळे शरीरात ऊर्जा निर्माण केली जाते; तसंच ती साठवलीदेखील जाते. शरीरातले डीएनए आणि ‘आरएनए’मधले ‘रायबोज’ आणि ‘डी-ऑक्सिरायबोज’ या शर्करा ‘कार्ब्ज’चंच रूप असतात. शरीरातले ऊर्जावहन करणारे एटीपी निर्माण करण्यातही कार्ब्जचा समावेश असतो. वजन कमी करण्यासाठी दिल्या जाणाऱ्या सल्ल्यांमध्ये आहारातले कमी गोड; म्हणजे कार्ब्ज आणि तैलयुक्त पदार्थ कमी करायला सांगितलं जातं.

नवीन संशोधन

कमी-कर्बोदकयुक्त आहार घेतल्यानं शरीरातील कोलेस्टेरॉलची; त्यातही विशेषकरून ‘बॅड कोलेस्टेरॉल’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ‘लो-डेन्सिटी लायपोप्रोटीन’ची (एलडीएल) रक्तातील पातळी वाढते, परिणामी हृदयविकार होण्याची शक्यता वाढते, असं सांगणारं नवं संशोधन समोर आलं आहे. त्याविषयी…

‘स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटी स्कूल ऑफ मेडिसिन’मधल्या अलेक्सा बराड आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी हे संशोधन केलं.

कमी कार्बोहायड्रेट डाएटची लोकप्रियता वाढू लागल्यानंतर या डाएटमुळे ‘एलडीएल’च्या पातळीत वाढ का होते आणि अशी वाढ सगळ्यांच्या बाबतीत होते का, या प्रश्नांची उत्तरं शोधण्यासाठी हे संशोधन करण्यात आलं.

या संशोधनात दिसून आलं, की आहारातले कार्ब्ज कमी केल्यावर ‘एलडीएल’च्या पातळीतली वाढ त्या व्यक्तीच्या जनुकांवर अवलंबून असते.

हे संशोधन ‘डाएटफिट्स’ या २०१६मध्ये झालेल्या व्यापक संशोधनातल्या माहितीवर आधारित आहे. या ‘रँडमाइज्ड कंट्रोल्ड ट्रायल’मध्ये सहाशेहून अधिक प्रौढ व्यक्ती सहभागी झाल्या. त्यातल्या निम्म्या जणांना कमी कार्ब असलेला निरोगी आहार देण्यात आला, तर उरलेल्या सहभागी व्यक्तींना पूर्ण एक वर्ष कमी कार्बोहायड्रेट्सचा आहार देण्यात आला.

उपलब्ध जनुकीय माहितीची नोंद असलेल्या ४३१ सहभागींचा जनुकीय प्रकार (जीनोटाइप), सॅच्युरेटेड फॅट्सचं प्रमाण, आहाराचा प्रकार आणि सुरुवातीपासून ते सहा महिन्यांपर्यंत ‘एलडीएल’ बदल यांच्यातल्या परस्पर संबंधांचं मूल्यांकन केलं.

आहारामध्ये कार्बोहायड्रेट्सचे प्रमाण कमी आणि ‘सॅच्युरेटेड फॅट्स’चं (संपृक्त चरबी) प्रमाण जास्त असल्यास जनुकीय घटकांशी होणाऱ्या विशेष प्रकारच्या संपर्कामुळे ‘एलडीएल कोलेस्टेरॉल’ची पातळी वाढून हृदयविकार उद्भवण्याची शक्यता वाढते, हे या संशोधनात दिसून आलं.

यातल्या सहभागी व्यक्तींनी कमी-कर्बोहायड्रेट्स आणि अधिक सॅच्युरेटेड फॅट्सचा आहार एकसारख्या प्रमाणात घेतला, तरी त्यांच्या जनुकीय घटकांच्या परिणामानं ‘एलडीएल’मध्ये होणारी वाढ काही जणांमध्ये कमी, तर काहींमध्ये जास्त आढळली. प्रत्येक व्यक्तीकडून अशा आहाराला मिळणारा प्रतिसाद जनुकीय भिन्नतेमुळे वेगळा असतो, हे या संशोधनामधून अधोरेखित झालं.

बदलती आरोग्यशैली

कमी कार्बच्या आहाराबाबत होणाऱ्या चर्चांमध्ये दोन गट दिसून येतात. पहिल्या गटातली व्यक्ती म्हणते, ‘कमी कार्ब असलेला आहार घेतला, की माझं एलडीएल कोलेस्टेरॉल हमखास वाढतं,’ तर दुसऱ्या गटातली व्यक्ती म्हणते, ‘लो कार्ब आहार आणि सॅच्युरेटेड फॅट्सचं प्रमाण जास्त ठेवूनही माझ्या एलडीएल कोलेस्टेरॉलची पातळी अजिबात बदलत नाही.’

यापूर्वीच्या संशोधनातून दिसून आलं, की कमी कार्बोहायड्रेट्सचा आहार घेतल्यानं काहींच्या वजनात घट होते, रक्तातल्या साखरेच्या पातळीचंही नियंत्रण होतं.

या संशोधनामध्ये दिसून आलं, की वजन कमी करण्याच्या बाबतीत दोन्ही गटांमधले आकडे समसमान ठरले. याचा अर्थ कोणताही आहार दुसऱ्यापेक्षा सरस नव्हता. सहभागी व्यक्तींपैकी काही जण सॅच्युरेटेड फॅटबाबत अधिक संवेदनशील होते; त्यामुळे त्यांच्या ‘एलडीएल कोलेस्टेरॉल’मधली वाढ सर्वाधिक आढळली. कमी चरबीयुक्त आहाराचं पालन करणाऱ्या लोकांच्या ‘एलडीएल’च्या पातळीमध्ये अशी वाढ दिसली नाही.

पुढील संशोधन

आधीच्या संशोधनामध्ये केवळ एका जनुकीय प्रकारावर लक्ष केंद्रित केलं होतं. मात्र, या संशोधनात संपूर्ण जीनोममधल्या हजारो जनुकीय प्रकारांना एकत्र करून (पॉलिजेनिक स्कोअर) प्रत्येक सहभागी व्यक्तीमधलं ‘एलडीएल कोलेस्टेरॉल’ वाढण्याची आणि कमी होण्याची शक्यता मोजली; त्यामुळे भविष्यात ‘एलडीएल कोलेस्टेरॉल’ वाढण्याची किंवा घटण्याची शक्यता असलेल्या लोकांचे निदान ‘पॉलिजेनिक स्कोअर’चा वापर करून केलं जाईल.

कोणत्याही डाएटचं पालन केल्यावर होणारा फरक व्यक्तिपरत्वे वेगळा असतो. म्हणून सर्वांसाठी एकसारखा आहार त्या व्यक्तीचं शरीर आहारातल्या बदलाला कसा प्रतिसाद देत आहे, हे पाहण्याची गरज असते.

या संशोधनात सिद्ध झालेल्या निष्कर्षांची पुष्टी करण्यासाठी आणि ते जगातल्या सर्व वंशांच्या, वेगवेगळ्या खंडांतल्या स्त्री-पुरुषांना व्यापकपणे लागू होतात का, याची खात्री करण्यासाठी यापुढील संशोधन केलं जाणार आहे.

रोजच्या आहारामध्ये सॅच्युरेटेड फॅट्सचं प्रमाण एकूण कॅलरीजच्या दहा टक्क्यांपेक्षा कमी असावं; पण ‘अनसॅच्युरेटेड फॅट्स’चं प्रमाण अधिक ठेवावं.

कमी कार्बोहायड्रेट्सच्या आहारामध्ये बटर, प्राणीजन्य मांस आणि प्रक्रियाकृत मांसासारख्या ‘सॅच्युरेटेड फॅट’युक्त अन्नपदार्थांऐवजी नट्स, बिया, ऑलिव्ह ऑइल आणि अॅव्होकॅडो अशा वनस्पतीजन्य चरबीच्या स्रोतांवर भर दिल्यास कोलेस्टेरॉलमुळे उद्भवणाऱ्या गंभीर आजारांचा धोका कमी करता येतो.